Rytuał wjazdu polskich biskupów na ziemię warmińską był podobny przez kilkaset lat, choć nie zachowały się dokumenty opisujące wjazd każdego z nich, a i nie wszyscy też przybywali do swojej diecezji tą samą drogą. Najczęściej jednak nadjeżdżający od strony Warszawy orszak biskupi wkraczał w granice dominium pomiędzy pruską wsią Bałdy, a warmińskimi już Butrynami. Tu, pod symboliczną bramą, oczekiwała na niego delegacja fromborskiej kapituły wraz z oddziałem wojska, notablami oraz okolicznym ludem, dla którego było to niecodzienne i niezwykłe wydarzenie. Przez owe symboliczne wrota do swojej diecezji wkraczali biskupi: Marcin Kromer, Andrzej Batory, Piotr Tylicki, Szymon Rudnicki, Mikołaj Szyszkowski, Jan Stefan Wydżga, Michał Radziejowski, Jan Stanisław Zbąski, Teodor Potocki, Jan Szembek, Adam Stanisław Grabowski oraz Ignacy Krasicki.
Tradycja tego miejsca przywrócona została za sprawą powstałego w 2006 roku „Traktu Biskupiego”. Wzdłuż zachowanego pond kilometrowego odcinka historycznej drogi, po obu jej stronach, pośród wiekowych drzew ustawionych jest przeszło pięćdziesiąt tablic informacyjnych, na których przedstawione są wizerunki poszczególnych Przewielebnych Panów warmińskich, podane są daty ich panowania oraz krótkie biogramy. Obok większości z nich znajdują się też upamiętniające ich głazy – fundowane przez instytucje, firmy i osoby prywatne. Ustawione są w „odwróconym” porządku chronologicznym. Stąd też od końca „Traktu”, od tablicy i głazu biskupa Anzelma, rozpoczyna się „poczet biskupów warmińskich”.
Anzelm (1210-1278 / bp warm. od r. 1250) – pochodził z Czech lub Śląska, choć i to nie jest pewne. Nie jest też dokładnie znana jego droga do godności biskupiej. Niemniej sakrę otrzymał 28 sierpnia 1250 roku we francuskim Valenciennes. Nominację tę papież zaaprobował 6 października. Jako pierwszemu biskupowi Warmii przypadła mu rola organizacji diecezji w trudnych czasach drugiego powstania pruskiego. Jej granice legat papieski biskup Wilhelm z Modeny wyznaczył tylko w ogólnym zarysie: od zachodu – Zalew Wiślany (ówczesna Zatoka Świeża), od północy – rzeka Pregoła, od południa – jezioro Drużno. Wschodnia rubież pozostawała „otwarta” – sięgała (bardzo umownej) granicy Litwy. Jako podstawę utrzymania, swojego i diecezji, Anzelm otrzymał od Ojca Świętego trzecią część tego obszaru. Ustalanie z Krzyżakami ostatecznych granicy owego dominium biskupiego (współczesnej Warmii) trwało ponad sto lat.
Na swoją stolicę obrał Braniewo, gdzie w 1260 roku powstała (pierwsza) katedra pw. św. Andrzeja Apostoła. W tym samym roku biskup powołał warmińską kapitułę katedralną, której w 1277 roku nadał trzecią część ziemi warmińskiej. Położył też podwaliny pod różne dziedziny życia diecezji.
na Trakcie w Bałdach (fot. WKS)
I W granicach państwa Zakonu Krzyżackiego (1243-1454)
II Księstwo Rzeczpospolitej (1454/64-1772)
III Warmia pod rządami polskich biskupów (1551-1795)
IV W niemieckich Prusach Wschodnich (1772-1945)
V Ponownie w Polsce (po 1945)
ROZDZIAŁ I